VO2max najważniejszy wskaźnik wydolności ?

Jak interesujecie się mocniej sportami wytrzymałościowymi lub kiedyś musieliście się uczyć fizjologi, to na pewno słyszeliście o pułapie tlenowym VO2max. Pułap tlenowy to zdolność do pochłaniania tlenu przez organizm. W trakcie wysiłków dłuższych niż 2-3 min. w których zaczyna dominować system tlenowy, więcej wykorzystanego tlenu pozwala wytworzyć więcej energii w szybszy sposób. W podręcznikach czysto medycznych ciągle możemy spotkać się min. z takim stwierdzeniem:

„wydolność fizyczna to zdolność do wykonywania wysiłku fizycznego, którym jest każda aktywność ruchowa ciała z udziałem mięśni szkieletowych powodująca wydatek energetyczny wyższy niż w spoczynku” 

” miarą wydolności fizycznej jest pułap tlenowy VO2max”

W takim razie im większe VO2max tym efektywniej biegniemy, jedziemy na rowerze itp. prawda ? Większe VO2max to większa efektywność zawodnika ?

Jak to często bywa, niektóre zagadnienia nie są takie proste, gdy się im bliżej przyjrzymy. Przeciętna osoba w wieku od 18-50 lat posiada VO2max w przedziale 32-45 ml/kg/min. W poszczególnych dyscyplinach sportu średnie VO2max przedstawia się następująco (Willmore , Costill 2005) :

narciarstwo biegowe 65-94 ml/kg/min.

kolarstwo szosowe 62-74 ml/kg/min.

piłka nożna 54-64 ml/kg/min.

hokej na lodzie 50-63 ml/kg/min.

koszykówka 40-60 ml/kg/min.

Jak widać u zawodników sportów wytrzymałościowych, VO2max jest wyższe niż w dyscyplinach, w których występuje częsta zmiana intensywności wysiłku np. sporty zespołowe. Jednakże zarówno w jednym i drugim rodzaju dyscyplin sportowych VO2max nie jest idealnym i jedynym wyznacznikiem skuteczności czy rangi zawodnika.

Zawodnicy top level dyscyplin wytrzymałościowych na pewno muszą charakteryzować się wysokim poziomem VO2max. Jednak trzeba zrozumieć, że sama zdolność do poboru określonej ilości tlenu to jedno a drugie to jak długo jesteśmy w stanie utrzymać w trakcie wysiłku tak wysoki poziom poboru tlenu. Dlatego możemy mieć dwóch zawodników, gdzie jeden posiada VO2max 80 ml/kg/min. drugi natomiast 75 ml/kg/min. Pierwszy zawodnik jest w stanie podtrzymać przez dłuższy czas tempo biegu przy  70% VO2max drugi zawodnik natomiast przy 80% VO2 max. Jak przeliczymy ile, każdy z zawodników jest w stanie wykorzystać VO2max przez dłuższy czas to wyjdzie nam:

Zawodnik 1 0,7×80= 56 ml/kg/min.

Zawodnik 2 0,8×75= 60 ml/kg/min

To ile jesteśmy w stanie wykorzystać VO2max przez dłuższy czas min. określa nam próg przemian anaerobowych AT (anaerobic threshold). AT to punkt, w którym tempo produkcji energii przez system aerobowy jest niewystarczający i dochodzi do wykorzystania w większej mierze systemów beztlenowych. Niestety systemy beztlenowe są w stanie dostarczać energię szybko jednakże nie przez długi czas. Dlatego po przekroczeniu AT nie będziemy mogli pobiec szybciej ale nie przez bardzo długi czas. Dłuższy wysiłek powyżej AT spowoduje zmęczenie i spadek generowanej mocy i tym samym redukcję tempa naszego biegu. Możemy podsumować, że w sportach wytrzymałościowych poziom VO2max ma znaczenie ale również możliwość jego wykorzystania czyli moment kiedy osiągamy AT jest równie ważny.

W sportach o charakterze przerywanym tzw. intermittent sport VO2max okazuje się również nie jest najważniejszym wyznacznikiem efektywności zawodnika. W sportach drużynowych tj, piłka nożna, rugby czy koszykówka niejednokrotnie zawodnicy top level charakteryzują się mniejszym VO2max niż zawodnicy z niższych lig a nawet amatorów. W jednym z badań (Rampini i wsp. 2009) porównujących profesjonalnych zawodników piłki nożnej z amatorami, wykazano że nie VO2max jest wyznacznikiem efektywności zawodnika lecz tzw..VO2 kinetics czyli jak szybko zawodnik jest w stanie zwiększać pobór tlenu i produkcję energii za pomocą systemu tlenowego w trakcie narastającej intensywności wysiłku. Dzięki szybszemu VO2 kinetics zawodnik zaciąga mniejszy dług tlenowy, gromadzi mniej metabolitów tj. jony H+ czy fosforan nieorganiczny Pi w komórce mięśniowej, które są min. uznawane za jedną z przyczyn wystąpienia zmęczenia (Jones, Koppo, 2005). Dodatkowo szybsze VO2 kinetics pozwala na szybszą regenerację zapasów fosfokreatyny PCr w mięśniach. Wszystkie wymienione procesy pozwalają zawodnikowi wykonać więcej sprintów na boisku nie powodując zbyt dużej redukcji przyśpieszenia oraz wywołania zmęczenia.

Podsumowując VO2max jest ważnym parametrem ale na pewno nie głównym wyznacznikiem naszej efektywności  podczas zarówno wysiłków wytrzymałościowych jak i  wysiłkach o przerywanym charakterze. Dlatego w dobrze zaplanowanym treningu kondycyjnym należałoby skupić się na zwiększeniu poziomu VO2max ale również pracować nad innymi ważnymi parametrami tj.  AT czy VO2 kinetics oraz wieloma innymi składowymi, które wpływają na naszą efektywność w trakcie gry, walki czy wyścigu.

VO2max najważniejszy wskaźnik wydolności ?
5 (100%) 2 votes

Asok Kumar Ghosh. Anaerobic Threshold: Its Concept and Role in Endurance Sport. Malays J Med Sci. 2004 Jan; 11(1): 24–36.

Jones, A.M., Koppo, K.(2005) Effects of training on VO2 kinetics and performance. In: Jones, A.M., Poole, D.C., Oxygen Uptake Kinetics in Sport , Exercise and Medicine. London: Routledge :373-398.

Lorenz D.S., Reiman M.P., Lehecka B.J., Naylor A. What performance characteristics determine elite versus nonelite athletes in the same sport? Sports Health. 2013 Nov;5(6):542-7

Rampini E., Sassi A., Morelli A., Mazzoni S., Fanchini M., Coutts A.J. Repeated- sprint ability in professional and amateur soccer players. Appl Physiol Nutr Metab. 2009; 34:1048-1054.

Wilmore, J.H. and Costill, D.L. (2005) Physiology of Sport and Exercise. 3rd ed. Champaign, IL: Human Kinetics

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *