Sprawność fizyczna, czyli parametry naszej maszyny.

23188

Nasze ciało można porównać do maszyny, na przykład do samochodu. Każdy samochód posiada swoje unikalne parametry silnika, budowę nadwozia oraz osiągi. Podobnie nasze ciało można opisać według podobnych danych. Jedyną różnicą jest to, że jesteśmy bardziej doskonałą oraz o wiele bardziej skomplikowaną maszyną niż samochód. Jesteśmy w stanie funkcjonować w każdych warunkach pogodowych na Ziemi oraz poruszać się w każdym terenie. Złożoność naszych ruchów jest o wiele bardziej imponująca, a ilość i złożoność procesów, które zachodzą w naszym organizmie przyćmiewa nawet najbardziej skomplikowany cud techniki.

Sprawność fizyczna jest jednym z wielu wyznaczników efektywności funkcjonowania naszego organizmu. Sama sprawność fizyczna jest oczywiście zależna od wielu czynników, co potwierdza jeszcze bardziej skomplikowaną naturę naszego organizmu. Według definicji, sprawność fizyczna to “gotowość organizmu ludzkiego do podejmowania i rozwiązywania trudnych zadań ruchowych w różnych sytuacjach życiowych, wymagających siły, szybkości, gibkości, zwinności i wytrzymałości, jak również pewnych nabytych i ukształtowanych umiejętności i nawyków ruchowych opartych o odpowiednie uzdolnienie ruchowe i stan zdrowia”.

Jak widać, sprawność fizyczna ma charakter wielowymiarowy i składa się z wielu komponentów. Jednym z nich są zdolności motoryczne, na które składają się takie czynniki, jak: wydolność tlenowa, siła mięśniowa, szybkość, gibkość oraz koordynacja ruchowa.

Scharakteryzujmy te czynniki w dużym skrócie.

Wydolność tlenowa lub inaczej sercowo-naczyniowa organizmu, czyli zdolność układu krążenia oraz układu oddechowego do dostarczania tlenu do mięśni podczas przedłużonego wysiłku fizycznego. Zwana często wytrzymałością rozumianą, jako zdolność do kontynuowania długotrwałej pracy o wymaganej intensywności, bez obniżania efektywności działań i przy zachowaniu podwyższonej odporności na zmęczenie. Wydolność tlenowa jest nam potrzebna do wysiłków długotrwałych jak np. biegi długodystansowe, wycieczki górskie, jazda na rowerze.

Siła mięśniowa to zdolność do pokonywania oporów zewnętrznych lub przeciwstawiania się im kosztem wysiłku mięśniowego. Oporem może być praktycznie wszystko, niekoniecznie tylko sztangi, hantle lub maszyny do treningu siłowego. Przesunięcie szafki, podniesienie ciężkiego przedmiotu z ziemi, noszenie siatek z zakupami itp. Opór zewnętrzny może być bardzo duży, średni lub mały, może również zostać pokonany w różnym tempie. Dlatego też możemy wyróżnić różne rodzaje sił.

Szybkość, czyli zdolność do wykonywania ruchów w najmniejszych dla danych warunków odcinkach czasu. Innymi słowy jest to np. szybkość, z jaką dobiegniemy do autobusu albo podczas meczu do piłki, ale również taka trywialne czynność jak np. szybko wstaniemy z kanapy. Szybkość jest bardzo złożoną zdolnością motoryczną, i decyduje o niej wiele czynników. W ostatnich latach, wraz z rozwojem genetyki mówi się, że szybkim trzeba się urodzić, czyli odziedziczyć odpowiednie geny.

Gibkość to zdolność do wykonywania ruchów w stawie lub kombinacji stawów w optymalnym zakresie ruchu. Potocznie nazywana również rozciągnięciem naszych mięśni. Odpowiedni zakres ruchu w stawach pozwala uniknąć wielu schorzeń i kontuzji układu ruchu, jak również wykonywać wiele zadań ruchowych dużo efektywniej.

Koordynacja ruchowa, czyli zdolność do wykonywania złożonych przestrzennie i czasowo ruchów, przestawiania się z jednych zadań ruchowych na inne, jak również rozwiązywania nowych, nieoczekiwanie pojawiających się sytuacji ruchowych. Jest to najbardziej skomplikowana i złożona zdolność motoryczna. Składa się na nią między innymi równowaga oraz zwinność, czyli zdolność do szybkiej zmiany kierunku ruchu lub jego całkowitego zatrzymania. Im więcej jest zaangażowanych grup mięśniowych kończyn oraz ilość płaszczyzn ruchu, w jakich odbywa się dana czynność ruchowa, tym większą trzeba się wykazać koordynacją ruchową. Przykładem tego jest np. taniec lub ćwiczenia akrobatyczne.

Wszystkie, krótko opisane powyżej zdolności powinny być równomiernie rozwijane lub podtrzymywane na optymalnym poziomie poprzez odpowiednio zaplanowany trening.
– Równomiernie, czyli żadna ze zdolności nie powinna przeważać zbyt mocno nad innymi. Oczywiście w niektórych dyscyplinach sportu rozwija się daną zdolność do ekstremum np. wydolność tlenową w maratonach i ultra-maratonach, a siłę mięśniową w podnoszeniu ciężarów. Dużo osób również jest predysponowana genetycznie do określonego rodzaju wysiłku. Ze zdrowotnego oraz ewolucyjnego (adaptacji do zmiennych warunków środowiska) punktu widzenia, wszechstronność przynosi najlepsze rezultaty. Dlatego, jeżeli nie mamy aspiracji do startowania w określonej dyscyplinie sportu, powinniśmy skupić się na zdolnościach motorycznych, które są u nas najsłabiej rozwinięte. Poza tym rozwinięcie jednej zdolności poza optymalny poziom może przynieść negatywne korzyści dla zdrowia, np. zbyt duża ruchomość odcinka lędźwiowego kręgosłupa jest powiązana z bólami pleców.

Posiadając drogi samochód dbamy, aby był naprawiany w autoryzowanym serwisie, kupujemy najdroższe oleje, myjemy go w myjniach ręcznych lub bezdotykowych i nakładamy wosk, aby nie zniszczyć lakieru. Niestety często zapominamy o dużo ważniejszej maszynie, bez której nasz samochód nie pojedzie, czyli nas samych. Nasze ciało dobrze podsumował znany francuski filozof oraz pedagog Jean-Jacques Rousseau “Im słabsze ciało, tym silniej nami rządzi”

Zacznij, więc podkręcać swoje parametry, aby nie zostać w tyle.

Artykuł został napisany w oparciu o źródła:

Soazański H. I wsp. Podstawy teorii sportu. Centralny Ośrodek Sportu. Warszawa 1999

Kuński H. Trening zdrowotny osób dorosłych. Medsport 2003.

Gilewicz Z. Teoria wychowania fizycznego. Warszawa: PWN, 1994.